baihayonline@gmail.com

Anh chị hãy chứng minh tính dân tộc trong bài thơ “Việt Bắc” của nhà thơ Tố Hữu

Tố Hữu là một trong những đại diện tiêu biểu cho dòng thơ cách mạng trong nền văn học Việt Nam hiện đại. Hầu như ở mọi sáng tác của mình, nhà thơ đều ghi lại chân thực và đầy đủ hình ảnh đất nước, con người theo chân của dòng chảy lịch sử. Mỗi […]

Tố Hữu là một trong những đại diện tiêu biểu cho dòng thơ cách mạng trong nền văn học Việt Nam hiện đại. Hầu như ở mọi sáng tác của mình, nhà thơ đều ghi lại chân thực và đầy đủ hình ảnh đất nước, con người theo chân của dòng chảy lịch sử. Mỗi khi những vần thơ của Tố Hữu vang lên, độc giả đều cảm nhận rõ được tính dân tộc đậm đà trong mỗi tác phẩm. Bài thơ Việt Bắc là một trong những minh chứng tiêu biểu cho tính dân tộc của hồn thơ Tố Hữu.

Trong các tác phẩm của nền văn học Việt Nam hiện đại, một trong những tiêu chuẩn cơ bản để đánh giá giá trị của một tác phẩm nghệ thuật là tính dân tộc, bên cạnh đó còn có tính giai cấp, tính nhân dân…Vậy tính dân tộc ở đây được hiểu như thế nào? Tính dân tộc được hiểu là sự thể hiện những đặc điểm mang tính truyền thông của cuộc sống, phẩm chất tâm hồn dân tộc. Cụ thể hơn chính là tính dân tộc phải được thể hiện trên cả hai phương diện là nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.

Nhà thơ Tố Hữu được mệnh danh là nhà thơ trữ tình chính trị, Vì thế, làm thơ với ông không chỉ phục vụ cuộc sống mà còn để phục vụ sự nghiệp đấu tranh và xây dựng đất nước. Nội dung trong thơ của ông phản ánh đậm nét hình ảnh, con người Việt Nam, Tổ Quốc Việt Nam trong thời đại cách mạng. Đặc biệt là đề cập đến những vẫn đề lớn có ảnh hưởng đến vận mệnh của cả dân tộc. “Việt Bắc” là một minh chứng rõ ràng nhất – tái hiện giai đoạn lịch sử đầy khó khăn vất vả những cũng rất vẻ vang của cuộc cách mạng kháng chiến tại chiến khu Việt Bắc. Cuộc chiến gian khổ nhưng đầy hào hùng được thuật lại rất chi tiết qua những vần thơ đẹp:

“Nhớ khi giặc đến giặc lùng

Rừng cây núi đá ta cùng đánh Tây

Núi giăng thành lũy sắt dày

Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù”

Rồi đến những vần thơ mạnh mẽ thể hiện hào khí Đông A lúc chiến đấu với kẻ xâm lăng:

“Những đường Việt Bắc của ta

Đêm đêm rầm rập như là đất rung

Quân đi điệp điệp trùng trùng

Ánh sao đầu súng bạn cùng mũ nan

Dân công đỏ đuốc từng đoàn

Bước chân nát đá, muôn tàn lửa bay”

Chỉ với đôi vần thơ đó thôi tác giả Tố Hữu cũng đã cho độc giả thấy được tinh thần dân tộc mạnh mẽ như thế nào. Tinh thần dân tộc được bộc lộ qua lòng yêu nước, quyết chiến đấu với kẻ thù để bảo vệ Tổ Quốc, bảo vệ nhân dân. Đó là tinh thần dũng cảm, kiên cường bất khuất trong mỗi cuộc chiến dù có phải hi sinh sương máu cũng không hề gì.

Trong bài thơ Việt Bắc, tinh thần dân tộc càng được thể hiện đầy xúc động qua hình ảnh thiên nhiên và con người Việt Bắc. Cảnh sắc thiên nhiên nơi đây vốn là những hình ảnh bình dị, gần gũi của quê hương Việt Nam: ” rừng nứa, bờ tre, củ sắn lùi, áo chàm đưa buổi phân li hay hình ảnh bát cơm sẻ nửa thấm đẫm tình người”…Hay đặc biệt hơn là cảnh sắc thiên nhiên bốn mùa mang đậm màu dân tộc:

“Ta về, mình có nhớ ta

Ta về, ta nhớ những hoa cùng người

Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi

Đèn cao nắng anh dao gài thắt lưng

Ngày xuân mơ nở trắng rừng

Nhớ người đan nón chuốt từng sợi giang

Ve kêu rừng phách đổ vàng

Nhớ cô em gái hái măng một mình

Rưng thu trăng rọi hòa bình

Nhớ ai tiếng hát ân tình thủy chung”

Thiên nhiên được miêu tả sinh động với đủ gam màu sắc đại diện cho bốn mùa. Sắc đỏ của hoa chuối đại diện cho mùa đông, hoa mai trắng là sự hiện diện của mùa xuân.Mùa hè là tiếng ve kêu và mùa thu với hình ảnh ánh trăng. Bên cạnh đó còn có các hình ảnh giản dị, gần gũi của con người lao động thường nhật: đan nói, hái măng…Cảnh người và thiên nhiên có sự kết hợp hài hào tạo nên một bức tranh đẹp đẽ.

Đời sống tình cảm phong phú cũng là một trong khía cạnh được nhắc tới trong thơ của Tố Hữu để đề cao tính dân tộc. Con người Việt Nam luôn đôn hậu, thủy chung son sắt, lấy chữ hiếu là đầu…đã trở thành những nét đẹp truyền thống trong tâm thức mỗi người. Đọc mỗi vần thơ trong bài “Việt bắc” độc giả đều dễ dàng bắt gặp những tình cảm cao đẹp đó. Tình đồng chí khi:

“Thương nhau chia củ sắn lùi

Bát cơm sẻ nửa, chăn sui đắp cùng”

Và rồi đó là tình cảm giữa miền xuôi – miền ngược, sự bịn rịn quấn quýt đầy quyến luyến:

“Mình về mình có nhớ ta

Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng

Mình về mình có nhớ không

Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn”

Hay đó là thứ tình cảm sâu nặng với Đảng, với cách mạng:

“Ai về ai có nhớ không

Ngọn cờ đỏ thắm gió lồng của hang

Nắng trưa rực rỡ sao vàng

Trung ương, Chính Phủ luận bàn việc công”

Rồi đến những hình ảnh khi nhớ về dáng hình của Bác Hồ vĩ đại:

“Nhớ ông cụ mắt sáng ngời

Áo nâu, túi vải đẹp tươi lạ thường”

Rõ ràng, tính dân tộc trong bài thơ Việt Bắc được thể hiện rất chi tiết. Nó hướng đến cảm xúc nghĩa tình thủy chung cách mạng của con người Việt Nam trong kháng chiến. Đây cũng là một phẩm chất truyền thống của dân tộc Việt. Vẻ đẹp cuộc sống chiến đấu gian khổ nhưng ấm áp tình người, vẻ đẹp của lịch sử cách mạng một thời không quên.

Tính dân tộc không chỉ được thể hiện qua mặt nội dung mà còn được thể hiện qua các biện pháp nghệ thuật. Đầu tiên phải nhắc đến chính là việc sử dụng đa dạng các thể thơ, nhưng sự thành công của bài thơ Việt Bắc chính là sử dụng thể thơ lục bát truyền thống. Thể thơ lục bát kết hợp chất liệu cổ điển và dân gian, thông qua đó thể hiện những nội dung tình cảm cách mạng có gốc rễ từ truyền thống tinh thần dân tộc. Làm phong phú thêm cho thể thơ lục bát dân tộc. Chính sự luyến láy của thể thơ này cùng cách kết hợp vần điệu sáng tạo của nhà thơ đã tạo ra những âu thơ theo kiểu ca dao rất đặc sắc:

“Mình về mình có nhớ ta

Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng”

“Ai về ai có nhớ không

Ngọn cờ đỏ thắm gió lồng của hang”

Bài thơ sử dụng cách nói “mình ‘ ta” và lối đối đáp của của da dân ca, tạo nên một giọng thơ ngọt ngào thương mến. Qua đó thể hiển những vấn đề có ý nghĩa trọng đại của dân tộc.

Không chỉ dừng lại ở thể thơ, bút phát nghệ thuật tinh tế của nhà thơ Tố Hữu còn được bộc lộ qua ngôn ngữ. Bài thơ sử dụng từ ngữ, lối nói quen thuộc của dân tộc, những so sánh ví von truyền thống nhưng lại biển hiện được nội dung mới của thời đại: ” Nhớ gì như nhớ người yêu”. Bài thơ có sự chuyển đổi linh hoạt về ngôn ngữ, giọng điệu để tạo nên hiệu quả biểu đạt cao.

Cùng với đó là việc sử dụng bút pháp miêu tả rất giản dị, tươi sáng, dịu dàng và tinh tế. Nó mang một chất Việt rất riêng. Nhà thơ Tố Hữu không thiên về việc miêu ra chi tiết mà tạo nên một bức tranh hoàn hảo thông qua những nét gợi, tạo ra cái hồn cho cảnh vật. Chất thơ mang đậm màu sắc của núi rừng và cuộc sống của những người dân Việt Bắc.

Một trong những yếu tố góp phần tạo nên thành công của bài thơ cũng như làm gia tăng tính dân tộc chính là yếu tố nhạc điệu. Điều này cũng thể hiện chiều sâu tính dân tộc của nghệ thuật thơ Tố Hữu. Mỗi vần thơ đều phát huy tiếng nhạc phong phú của các câu thơ, diễn tả nhạc điệu bên trong của tâm hồn. Tất cả đã tạo ra một thứ âm nhạc tâm tình, mang chiều sâu cảm xúc dân tộc. Sự luyến láy trong các vần thơ chính là nhạc điệu ở đó. Giai điệu thơ mà nhà thơ tạo ra trong bài Việt Bắc là giai điệu ngọt ngào, sâu lắng khi diễn tả tình cảm gắn bó thủy chung. Bên cạnh đó còn thể hiện sự sôi động hào hùng thể hiện cuộc chiến đấu và chiến thắng vẻ vang của dân tộc, vừa tha thiết, thành kính với hình ảnh Đảng và Bác Hồ.

Bài thơ Việt Bắc mang một giá trị tinh thần dân tộc rất cao. Nó vừa đánh dấu một giai đoạn lịch sử của dân tộc, vừa nêu bật lên phẩm chất truyền thống của con người Việt Nam trong chiến tranh. Sự dân tộc được thể hiện trong phong cách thơ Tố Hữu là sự gắn bó tha thiết giữa hồn thơ và ấn tượng thơ của ông.

“Mỗi nhà văn phải gắn với một dân tộc, một thời đại nhất định” – Bielinxki. Câu nói này rất đúng khi nói về nhà thơ Tố Hữu, đặc biệt khi nó gắn với bài thơ Việt Bắc. Tính dân tộc là một trong những điểm tiêu biểu và đậm nét tạo nên sức hút cho bài thơ. Điều này cũng góp phần tạo nên thành công của tác phẩm cũng như minh chứng cho tài năng và phong cách nghệ thuật của Tố Hữu.

 

 

Bài liên quan