baihayonline@gmail.com

Bức tranh thiên nhiên trong bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ” thật đẹp nhưng lại đượm nỗi buồn da diết bâng khuâng của Hàn Mặc Tử. Hãy phân tích bài thơ để làm sáng tỏ điều đó.

Nhắc đến Hàn Mặc Tử là nhắc đến một trái tim một tâm hồn lãng mạn dạt dào yêu thương. Những vần thơ của ông là tiếng khóc của nghệ thuật trước cuộc đời. Những vần thơ của ông được chắt lọc từ những đau đớn của cuộc đời, là tiếng khóc xé lòng “càng […]

Nhắc đến Hàn Mặc Tử là nhắc đến một trái tim một tâm hồn lãng mạn dạt dào yêu thương. Những vần thơ của ông là tiếng khóc của nghệ thuật trước cuộc đời. Những vần thơ của ông được chắt lọc từ những đau đớn của cuộc đời, là tiếng khóc xé lòng “càng xa càng ớn lạnh”. Và “Đây thôn Vĩ Dạ” là một tác phẩm tuyệt diệu như thế. Ở đó có cái mặn nồng trong sáng của thiên nhiên hòa với con người, của mối tình riêng trong mối tình chung.

Nói về nguồn gốc sáng tác của tác phẩm này nó phải bắt đầu từ tấm bưu thiếp và lời thăm hỏi mà Hoàng Thị Kim Cúc người con gái mà Hàn Mặc Tử thầm thương gửi đến ông. Nó đã khiến nhà thơ xúc động mãnh liệt và chắp bút tạo nên tác phẩm để đời này. Bài thơ là tình yêu thiên nhiên tha thiết, yêu cuộc sống con người từ đó bừng lên suy nghĩ cũng như cảm nhận của nhà thơ trong hoàn cảnh bất hạnh.

Mở đầu bài thơ, Hình ảnh thôn Vĩ Dạ hiện lên trong buổi ban mai đầy sức sống:

Sao anh không về chơi thôn Vĩ?

Mở bài là một câu hỏi tu từ. Câu hỏi nhưng cũng chẳng cần lời hồi đáp. Đó có thể la câu hỏi nũng nịu hờn dỗi của cô gái nhưng cũng có thể hiểu là lời tự vấn của tác giả. Đã bao lâu rồi không được quay về thăm chốn cũ, người xưa. Tiếp theo hình ảnh thôn Vĩ hiện lên trong buổi sớm mai đầy tinh khôi:

“Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên

Vườn ai mướt qua xanh như ngọc”

Hình ảnh “nắng” và “nắng mới lên” đã gợi lên sự ấm áp tinh khôi cho khung cảnh. Tính từ “mướt quá” đầy gợi cảm mượt mà, óng ánh đầy xuân sắc. Kết hợp với phiếm từ chỉ “ai” khiến cho câu thơ như một lời cảm thán. Đó là sự ca ngợi vẻ đẹp tuyệt vời của khung cảnh. Nhà thơ so sánh màu xanh của vườn cây nhà ai “xanh như ngọc”. Màu xanh vừa xanh trong lại vừa có ánh. Vườn thôn Vĩ lúc nay như một viên ngọc rực rỡ tỏa sáng vào lúc ban mai.

Ẩn khuất trong khung cảnh tuyệt đẹp đó là thấp thoáng hình ảnh con người:

Lá trúc che ngang mặt chữ điền”

Khuôn mặt “chữ điền” này có thể là của một chàng trai nhưng cũng có thể là của một người con gái. Nhưng dù sao thì ta vẫn có thể cảm nhận đó là biểu tượng của nét đẹp phúc hậu, hiền lành. Nét đẹp được “lá trúc che ngang” gợi lên vẻ đẹp đằm thắm dịu dàng nhưng cũng rất nền nã của người con gái xứ Huế. Có thể nói câu thơ đã tạo nên một sự dung hòa tuyệt vời giữa cảnh và người, hình ảnh khu vườn thôn Vĩ không còn sự xa cách mà nó trở nên ấm áp nhờ có con người xuất hiện.

Chưa dừng lại ở đó bức tranh thôn Vĩ còn hiện lên vô cùng sinh động trong đêm trắng”

“Gió theo lối gió, mây đường mây

Dòng nước buồn thiu, hoa bắp lay”

Điểm nhìn đã có sự thay đổi từ ban mai sang đêm tối, từ khung cảnh thôn vườn đến bến sông trăng, từ hiện thực sang hư hư thực thực đầy huyền ảo.Sự chia li được hiện lên qua từng ý thơ và cả nhịp điệu. Gió theo lối gió/ mây đường mây, rõ ràng đây là một sự vận động trái quy luật tự nhiên. Nếu nhìn theo hướng logic thì mây và gió dường như không thể tách rời được. Sự chia li tách rời ở đây trở thành phi lí và ngang trái. Sự chia li ở đây không phải nhìn bằng mắt thường mà là cảm nhận từ trong trái tim của con người. Đồng thời nhà thơ còn nhấn mạnh “Dòng nước buồn thiu, hoa bắp lay”. Để nhấn mạnh nỗi buồn sự quyến luyến đến vô vọng. Nhịp điệu cũng có sự thay đổi từ 2/2/3 sang thành  4/3/, từ hình ảnh ngôn từ đến nhịp điệu hòa vào nhau càng khiến cho cuộc chia ly trở nên đau buồn.

“Thuyền ai đậu bến sông trăng đó

Có chở trăng về kịp tối nay”

Ở câu thơ này ta cảm nhận được một nỗi lo sợ, hoảng hốt  về những giây phút tồn tại cuối cùng này. MẶc cảm chia lìa thấm đẫm vào vạn vật, đây cũng chính là tiếng khóc xé lòng cho một thân phận bị cuộc đời lãng quên. Nhưng đồng thời, cũng vì sự chia li đó mà khát khao níu giữ càng trở nên mãnh liệt. Đây cũng chính là tâm trạng của nhà thơ đau thương mãnh liệt. Bức tranh thiên nhiên đêm tối huyên ảo đó cũng giúp ta cảm nhận tâm trạng mong ngóng, chờ đợi, hoài nghi và khát khao giao cảm với cuộc đời của nhà thơ.

Sang đến khổ thơ thứ 3, bức tranh ngoại cảnh trở nên hư ảo, đưa nhà thơ như chìm vào cõi mộng”

“Mơ khách đường xa, khách đường xa”

Từ “mơ” mở ra một trạng thái vô thức nhà thơ đang chìm trong cõi mộng đẹp. “Khách đường xa” được lặp lại 2 lần trong 1 câu thơ như nhẫn mạnh thêm nỗi đau xót của nhà thơ. Một hình ảnh tuy đẹp nhưng không thể nào có thể với đến được.

“Áo em trắng quá nhìn không ra”

Ở câu thơ này ta bắt gặp một điều khó hiểu vì sao lại là “trắng quá nhìn không ra”? Phải chăng tác giả đã miêu tả sắc trắng đến cực điểm, trắng đến kì lạ và bất ngờ. Biện pháp hoán dụ khiến cho màu sắc không còn là màu thực nữa mà nó chính là màu của sự mộng tưởng.

“Ở đây sương khói mờ nhân ảnh”

“Ở đây” chính là miền thực tại đầy đớn đau mà tác giả đang phải trải qua, đó là nơi trại phong đầy u uất bị tách biệt hoàn toàn với thế giới bên ngoài. Tác giả nhân mạnh “sương khói”, “mờ”…. thể hiện sự nhạt nhòa, hư ảo,…. mà không thể có một sự kết nối nào với hiện thực. Khiến người đọc có thể cảm nhận được bi kịch của tác giả.

“Ai biết tình ai có đậm đà”

Đại từ “ai” được lặp lại 2 lần là tiếng gọi tha thiết đầy khát vọng của người thơ thế nhưng “khách đường xa” thì lại cứ chập chờn rồi khuất dần. Câu hỏi tu từ không cần lời hồi đáp nhưng đó lại là tâm trạng đầy đau khổ, cô đơn của nhà thơ. Đây chính là khát vọng được sống được yêu thương cũng như tận hưởng hết thảy cái đẹp trên cuộc đời của nhà thơ.

Có thể nói bức tranh thiên nhiên thôn Vĩ là một bức tranh đẹp và hoàn hảo. Nó là sự pha trộn giữa cảnh vật và con người. Là tình yêu thương mãnh liệt với đời với người. Và chính vì thế nên “Đây thôn Vĩ Dạ” luôn có sức sống mãnh liệt trong lòng độc giả mãi đến sau này.

Bài liên quan