baihayonline@gmail.com

Phân tích tác phẩm “Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu

4.8/5 – (25 bình chọn) Nguyễn Minh Châu được biết đến là một trong những tác giả lớn của nền văn học hiện đại Việt Nam. Xuyên suốt hành trình sáng tác của ông được chia thành hai giai đoạn lớn, giai đoạn đầu trước thập kỉ 80 ông là một ngòi bút sử thi […]

4.8/5 - (25 bình chọn)

Nguyễn Minh Châu được biết đến là một trong những tác giả lớn của nền văn học hiện đại Việt Nam. Xuyên suốt hành trình sáng tác của ông được chia thành hai giai đoạn lớn, giai đoạn đầu trước thập kỉ 80 ông là một ngòi bút sử thi khuynh hướng lãng mạn. Giai đoạn từ 1980 đến khi mất ngòi bút của ông là cảm hứng thế sự về những vấn đề đạo đức cùng triết lí nhân sinh. Đây trở thành cội nguồn sáng tạo nên các tác phẩm để đời trong đó nổi bật nhất phải kể đến tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa. Đây chính là một đại diện tiêu biểu cho hành trình sáng tạo nghệ thuật lấy con người lao động trong cuộc mưu sinh  nhọc nhằn đi tìm hạnh phúc làm tâm điểm.

Nội dung chính của Chiếc thuyền ngoài xa là câu chuyện kể về nhân vật nghệ sĩ Phùng. Một nhiếp ảnh gia đang lặn lội đi tìm kiếm tác phẩm để đời để làm trang bìa cho cuốn lịch năm mới. Anh đã lặn lội tìm ngoại cảnh tận vùng bãi biển miền Trung. Và sau bao ngày chờ đợi cuối cùng anh đã phát hiện ra một cảnh “đắt” trời cho mà có lẽ “cả cuộc đời anh chưa bao giờ thấy được“. Thế nhưng éo le thay đằng sau bức tranh thiên nhiên lãng mạn được phủ lớp sương mù trắng có pha hồng là một sự thật vô cùng nghiệt ngã về cuộc sống của một gia đình làng chài. Cái đói nghèo đi liền với bạo lưc gia đình. Anh Phùng mới chợt vỡ ra rằng hóa ra cái đẹp nghệ thuật không trùng khít với vẻ đẹp của cuộc đời. Qua buổi nói chuyện của người đàn bà ở huyện anh Phùng đã chứng kiến toàn bộ câu chuyện đầy cảm động của người đàn bà và cũng từ đây nó tạo nên một chân lý về nghệ thuật và cuộc sống.

Mở đầu câu chuyện đó là một phát minh để đời của nhiếp ảnh gia tên Phùng. Sau một tuần “phục kích” ở bãi biển, anh đã tim thấy một cảnh đắt trời cho. Bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp hiện ra trước mắt, thu trọn tâm hồn người nghệ sĩ vào trong khiến anh phải thốt lên rằng  “trước mặt tôi là một bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ”“toàn bộ khung cảnh từ đường nét đến ánh sáng đều hài hòa và đẹp, một vẻ đẹp thực đơn giản và toàn bích khiến đứng trước nó tôi trở nên bối rối, trong trái tim như có cái gì bóp thắt vào”… Anh không ngần ngại mà bấm máy liên thanh như muốn mang tất cả vẻ đẹp kia đặt trọn vào ống kính của mình.  Cái đẹp bên ngoài cuộc sống đã khiến cho người nghệ sĩ ngẩn ngơ.

Thế nhưng sau bức ảnh thiên nhiên hoàn mỹ ấy, người nghệ sĩ lại vỡ lẽ ra một sự thật đầy nghịch lí xót xa. Hóa ra đằng sau khung cảnh tuyệt đẹp ấy là hình ảnh lấm lem bùn đất trong cuôc mưu sinh của con người. Đó là người vợ với thân hình thô kệch xấu xí, dáng vẻ mệt mỏi và cam chịu. Đó cũng là người chồng bạo hành, xem việc trút xuống người vợ những trận đòn roi từ chiếc thắt lưng da là sự giải tỏa những ấm ức dồn nén Mày chết đi cho ông nhờ. Chúng mày chết hết đi cho ông nhờ!”. Điều này khiến cho Phùng vô cùng bất ngờ và thấy trớ trêu.

Có lẽ cái tài của tác giả Nguyễn Minh Châu đã được tái hiện đầu tiên với nhan đề Chiếc thuyền ngoài xa. Cái tên khiến người ta liên tưởng đến cái “xa xôi” và cái ” gần gũi”. Nhìn từ xa nó là một chiếc thuyền với vẻ đẹp toàn diện, lung linh, lãng mạn. Thế nhưng khi nhìn nó ở một góc nhìn hẹp hơn “vào gần” thì nó chính là hiện thực cuộc sống đầy khắc nghiệt, gai góc và phức tạp. Nó đã được bao phủ bởi một lớp sương màu hồng mờ ảo khiến cho người nhìn lầm tưởng. Đến nỗi giây phút đó nghệ sĩ Phùng chỉ biết “cứ đứng há hộc mồm ra mà nhìn”,  sau đó “vứt chiếc máy ảnh xuống đất chạy nhào tới

Hai phát hiện đó của nghệ sĩ Phùng chính là nút mở cho câu chuyện, cũng mang ý nghĩa sâu sắc cho toàn bộ tác phẩm. Đầu tiên đó là mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc đời. Nếu bạn chỉ tiếp cận bức tranh ở cự li xa thì tức là bạn đang bỏ đi chiều sâu, thoát li ra khỏi thực tại. Còn ngược lại, chỉ cần thay đổi góc nhìn, thay đổi cự li tiếp cận bạn sẽ phát hiện chiều sâu của bức tranh ấy. Cùng là một sự vật hiện tượng chỉ cần thay đổi thái độ, thay đổi cự li tiếp cận bạn sẽ nhận ra sự muôn màu của cuộc sống.

Tình huống nhân vật Phùng được lắng nghe câu chuyện của người đàn bà hàng chài tại huyện cũng là một tình tiết quan trọng mở ra những bài học sâu sắc cho người đọc. Số phận con người đã dần được hé lộ qua lời thoại của nhân vật. Từ đó mở ra chiều sâu triết lí cho tác phẩm. Qua lời kể của người đàn bà làng chài, một người dáng vẻ thô kệch quanh năm lầm lũi cam chịu Phùng mới dần nhận ra sự đa chiều phức tạp của con người. Được tòa mời lên giải quyết chuyện gia đình, người đàn bà đã có mặt ở tòa. Nơi làm việc của Đẩu cũng chính là bạn thân của Phùng. Ban đầu người đàn bà ấy cũng có vẻ sợ sệt thể hiện qua cách xưng hô đầy khiêm tốn “con” và “quý tòa”.

Sau đó lại đột ngột thay đổi thành “chị” và “các chú”. Các xưng hô thể hiện môt ý nghĩa vô cùng đặc biệt. Từ một người đàn bà nhỏ bé cam chịu đã trở thành một bậc thầy trong việc giúp Đẩu và Phùng nhận ra những bài học về cuộc đời. Khi được hỏi vì sao phải cam chịu cảnh “ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một trận nặng” mà không bỏ đi, người đàn bà ấy từ đầu đến cuối vẫn ra sức đứng về phía chồng mình. Bởi với chị, ngày xưa người chồng ấy cũng là kẻ “cục tính nhưng hiền lành lắm, không bao giờ đánh đập tôi”. Cũng chỉ vì cái đói cái nghèo vì miếng cơm manh áo vì đẻ nhiều mà đã khiến người chồng trở nên như vậy. Hóa ra, người đàn bà ấy sống không phải chỉ cho riêng mình mà chị còn sống vì con và vì cả những người xung quanh mình. Chị chắt chiu, gom góp từng hạnh phúc nhỏ nhoi, đối với chị hạnh phúc nhất là khi “nhìn đàn con được ăn no”. Người đàn bà hàng chài không chỉ là nạn nhân của nạn bạo hành gia đình, là sự cam chịu đến đáng trách mà hơn thế chị là đại diện cho sự nhẫn nhục của người mẹ người vợ, là đại diện cho tình thương trách nhiệm với chồng với con với gia đình của mình. Người đàn bà ấy, nhìn bên ngoài có thể có ngoại hình xấu xí, thô kệch nhưng ẩn sâu bên trong chính là một tâm hồn đẹp, đức hi sinh to lớn.

Bức ảnh mà nghệ sĩ Phùng chụp được chính là kết tinh của một quá trình thăm dò, khám phá hiện thực cuộc sống đa dạng nhiều chiều “tuy là ảnh đen trắng nhưng mỗi lần ngắm kĩ, tôi vẫn thấy hiện lên cái màu hồng hồng của ánh sương mai lúc bấy giờ nhìn thấy từ bãi xe tăng hỏng, và nếu nhìn lâu hơn, bao giờ tôi cũng thấy người đàn bà bước ra khỏi ảnh”. Tuy vẫn là tấm lưng bạc phếch ấy nhưng hình ảnh người đàn bà làng chài lại để lại nhiều dư ba trong lòng độc giả mãi đến tận sau này.

Về nghệ thuật, tác giả Nguyễn Minh Châu đã thành công trong việc xây dựng cốt truyện và tình huống truyện đặc sắc. Cách phát hiện đời sống thông qua hình ảnh của người nghệ sĩ. Ban đầu, nhân vật Phùng nhìn cuộc đời bằng ánh mắt nghệ sĩ. Nhưng sau khi trải qua những biến cố nhận thức của anh đã có sự thay đổi. nó không phải là màu hồng của nghệ thuật nữa mà nó có chiều sâu hơn. Ngoài ra, người đàn bà không tên, không tuổi, chẳng địa chỉ ấy cũng giúp tác giả thể hiện nhiều hàm ý. Đó là số phận chung của con người trong cuộc mưu sinh nhọc nhằn. Cách xây dựng hệ thống ngôn ngữ, hình ảnh phù hợp với nhân vật. Người chồng thô bỉ, tàn nhẫn, ngôn ngữ cục cằn hung bạo. Người đàn bà xấu xí, thô kệch nhưng ẩn sâu bên trong là sự bao dung và cam chịu.

CÓ thể khẳng định Chiếc thuyền ngoài xa chính là một tác phẩm để đời của Nguyễn Minh Châu. Nó mở đường cho tinh anh và tài năng của văn học. Thông qua tác phẩm ông cũng gửi gắm nhiều quan niệm sáng tác sâu sắc đó là luôn đặt con người làm trung tâm của nghệ thuật. Từ đó thôi thúc sự tìm tòi khám phá chiều sâu cuộc sống của tác giả sau này.

4.8/5 - (25 bình chọn)

Bài liên quan