baihayonline@gmail.com

Phân tích tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của nhà văn Nguyễn Minh Châu

4.9/5 – (20 bình chọn) Nguyễn Minh Châu (1930 – 1989) là một trong những cây bút tiên phong của nền văn học Việt Nam thời kì đổi mới. Những tác phẩm của ông thường nhẹ nhàng nhưng thấm đẫm những triết lý sâu sắc. Đó cũng là nét nổi bật làm nên phong cách […]

4.9/5 - (20 bình chọn)

Nguyễn Minh Châu (1930 – 1989) là một trong những cây bút tiên phong của nền văn học Việt Nam thời kì đổi mới. Những tác phẩm của ông thường nhẹ nhàng nhưng thấm đẫm những triết lý sâu sắc. Đó cũng là nét nổi bật làm nên phong cách văn học của nhà văn Nguyễn minh Châu. Và  “Chiếc thuyền ngoài xa” được sáng tác năm 1983 là một tác phẩm thành công, ghi lại ấn tượng sâu đậm trong lòng mỗi độc giả.

“Chiếc thuyền ngoài xa” là câu chuyện được khai thác bởi tình huống mang ý nghĩa nghịch lí. Cảnh biển vào buổi sáng đẹp như một bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ, nhưng ẩn trong đó là bi kịch nghiệt ngã của một gia đình thuyền chài.  Bức tranh tương phản ấy hiện lên thông qua nhân vật Phùng – một nhiếp ảnh đang tìm kiếm cái đẹp. Để rồi cũng từ nhân vật này khiến chúng ta nhận ra vẻ đẹp thiên nhiên không hề trùng khít với vẻ đẹp cuộc sống ở nơi đây, vỡ lẽ ra nhiều điều trong cuộc sống.

Tác phẩm mở ra với hai phát hiện đối lập của nhân vật Phùng. Phát hiện thứ nhất là một phát hiện đầy thơ mộng mang tính nghệ thuật. Sau một tuần phục kích ở bãi biển, Phùng cũng đã tìm được cho mình một cảnh “đắt trời cho”. Bức tranh tuyệt đẹp về thiên nhiên đã hiện ra trước mắt người nghệ sĩ: “Mũi thuyền in một nét mơ hồ loè nhoè vào bầu sương mù trắng như sữa và màu hồng của mặt trời”. Rồi đến sự hiện diện của con người: “Vài bóng người lớn lẫn trẻ con ngồi im phăng phắc như tượng trên chiếc mui khum khum, đang hướng mặt vào bờ”. Sự hài hòa ấy mang đến cho một khung cảnh đẹp đến lại kì, khiến cho Phùng phải cảm thán thốt lên rằng: “trước mặt tôi là một bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ”, “toàn bộ khung cảnh từ đường nét đến ánh sáng đều hài hòa và đẹp, một vẻ đẹp thực đơn giản và toàn bích khiến đứng trước nó tôi trở nên bối rối, trong trái tim như có cái gì bóp thắt vào”…Tâm trạng của người nghệ sĩ cũng được nhà văn cảm thán đầy sâu sắc với các động từ “bối rối”, “bóp chặt”…  Khi khám phá thấy cái chân lí của sự hoàn thiện, khám phá thấy cái khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn Phùng như cảm thấy hạnh phúc chất ngất, cảm nhận được cái Thiện, cái Mĩ của cuộc đời, cảm thấy tâm hồn mình như được thanh lọc, trở nên trong trẻo, tinh khiết. Có lẽ bởi thế nên anh chàng đã không ngại ngần gì nữa mà bấm “liên thanh” như muốn đem tất cả những vẻ đẹp kia đặt trọn vào ống kính của mình. Cái đẹp bức tranh ấy đã làm cho người nghệ sĩ kia ngẩn ngơ tức thì…

Câu chuyện nếu chỉ dừng ở những phát hiện ấy thì có lẽ độc giả đã không khắc ghi cái tên Nguyễn Minh Châu nhiều đến như vậy. Tình tiết mở ra chiều sâu khi nhà văn mang đến phát hiện thứ hai đầy nghịch lý của Phùng. Hóa ra, ẩn giấu đằng sau bức tranh mang đầy vẻ đẹp nghệ thuật kia lại là nghịch lý chua xót về cuộc đời. Phía sau bức tranh thiên nhiên tươi đẹp “trời cho” ấy lại là bức tranh hiện thực khắc nghiệt đến xót xa. Nhà văn Nguyễn Minh Châu đã tái hiện cái nghịch lý ấy thông qua chi tiết: Phùng đã chứng kiến cảnh tượng: một người đàn ông đánh vợ dã man. Hình ảnh một người đàn bà mang dáng vẻ “khắc khổ, xấu xí, mệt mỏi” và chỉ biết “cam chịu đầy nhẫn nhục”. Rồi hình ảnh một người đàn ông “thô kệch, dữ dằn, độc ác” – bạo hành vợ mạnh bạo “quật tới tấp vào lưng vợ”, đay nghiến “Mày chết đi cho ông nhờ. Chúng mày chết hết đi cho ông nhờ!” như một cách để giải toả uất ức, khổ đau…Đâu chỉ có vậy, Phùng còn chứng kiến cảnh tượng thằng bé Phác “đánh lại cha vì thương mẹ”. Tất cả những điều này đã khiến cho người nghệ sĩ: “Chết lặng”, không tin vào những gì đang diễn ra trước mắt. Đẩy nhân vật đến hành động “Vứt chiếc máy ảnh xuống đất, chạy nhào tới”.

Rõ ràng, sau tất cả những gì đã chứng kiến, Phùng đã cay đắng nhận ra những ngang trái, xấu xa trong gia đình kia đã làm cho những điều huyền diệu mà anh phát hiện trước đó tan biến. Khiến cho anh cảm thấy thật khủng khiếp, ghê sợ. Một bức tranh đẹp trong mắt người nghệ sĩ nhưng trong hiện thực lại khiến người ta cảm thấy chua xót và cay đắng đến nhường nào. Tác giả đã khéo léo dùng hai phát hiện của nhân vật Phùng để cho chúng ta thấy được sự sâu sắc của tác phẩm. Nó nằm ở sự khám phá và phát hiện đời sống – là mối quan hệ giữa nghệ thuật với cuộc đời. Phải chăng qua đó, tác giả muốn nhắn nhủ với độc giả rằng “Cuộc đời không đơn giản, xuôi chiều, không phải bao giờ cũng đẹp, cũng là nghệ thuật mà chứa đựng nhiều nghịch lí, mâu thuẫn giữa cái đẹp – xấu, thiện – ác”. Cùng là một đối tượng nhưng khi tiếp cận với cách nhìn và thái độ khác nhau sẽ thấy rằng nó muôn hình vạn trạng, Bởi thế, người nghệ sĩ phải tìm hiểu cuộc đời trong mối quan hệ đa chiều.

Chiếc thuyền ngoài xa – ảnh minh họa

“Chiếc thuyền ngoài xa” với chi tiết câu chuyện người “đàn bà làng chài ở tòa án huyện” đã mở ra cho bạn đọc rất nhiều suy ngẫm về cuộc đời. Số phận con người dần được thể hiện qua các lời thoại của nhân vật với cách dẫn dắt khéo kéo của nhà văn. Từ đó, mở ra chiều sâu triết lí cho tác phẩm. Nói về người đàn bà làng chài – tác giả không chỉ đích danh một ai mà dùng một nhân xưng mang tính chung chung. Phải chăng đây như một ẩn ý rằng không phải chỉ có một người duy nhất mà những “người đàn bà khác ở làng chài” cũng đang chịu chung số phận như vậy.

Nhà văn miêu tả nhân vật “người đàn bà làng chài” là một người tuổi đã ngoài 40, thô kệch, rỗ mặt, “khuôn mặt mệt mỏi”.  Điều đáng chú ý là người này lại bị chồng đánh đập “ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một trận nặng” nhưng vẫn cam chịu. Rồi khi được tòa mời lên giải quyết việc gia đình, ban đầu thái độ của người đàn bà ấy lại rón rén, sợ sệt, cố thu người lại gọi Đẩu – bạn của Phùng là “Qúy Tòa” xưng hô là “con”. Đi kèm với đó là lời van xin “ Quí toà … đừng bắt con bỏ nó”. Dù có chịu khổ, bị đánh đập ra sao chị ta cũng bằng mọi giá quyết không bỏ chồng, có thể đánh đổi tất cả dù cho Đẩu và Phùng có khuyên giải ra sao. Rõ ràng thái độ của người đàn bà ấy khiến cho bạn đọc cảm thấy sửng sốt, bất ngờ.

Mọi chuyện đến và đi đều có nguyên do của nó. Nhà văn Nguyễn Minh Châu đã mở ra nút thắt bằng các tình tiếp tiếp nối mang đầy tính logic. Đầu tiên là sự thay đổi trong cách xưng hô của người phụ nữ, chuyển từ “con – quan tòa” sang “chị – các chú”. Sự thay đổi này mang một ý nghĩa đặc biệt, tạo nên sức hút cho truyện. Rõ ràng, từ một người đàn bà nhỏ bé, cam chịu giờ đây đã biến thành một người khác, có thể tự xem mình như “quan tòa, một người thầy” chỉ dậy cho Phùng và Đẩu một cách nhìn khác về cuộc đời. Đó là gì? Lời giải thích cho sự chịu đựng không thể bỏ chồng của người đàn bà ấy chính là điều mà Đẩu và Phùng chưa thể nhìn nhận được. “Các chú không hiểu người làm ăn” để thấy rằng hai người này vẫn chưa hiểu hoàn cảnh của con người. Rồi đến lý do “sinh con nhiều, trên thuyền lại chật” giải thích cho sự tù túng, gò bó của cuộc sống nên người chồng mới sinh ra tính khi như vậy. Bởi trước đây người chồng “ là một anh con trai cục tính nhưng hiền lành lắm, không bao giờ đánh đập tôi”. Những lời lí luận của chị càng khiến cho Đẩu, Phùng hay chính chúng ta phải suy ngẫm bởi người đàn bà ấy “phải sống cho con chứ không thể cho mình”. Đó là sự hi sinh, tình mẫu tử vô bờ bến. Người mẹ ất trân trọng, chắt chiu từng hạnh phúc nhỏ nhoi ” vui nhất khi là nhìn đàn con chúng nó được ăn no”...Những chi tiết ấy khiến cho chánh án Đẩu “Vỡ ra” nhiều vấn đề về cách nhìn nhận, đánh giá con người. Để rồi anh phải thừa nhận, cuộc đời người đàn bà này không hề giản đơn. Và trong hòan cảnh này, cách hành xử của người đàn bà là không thể khác. Cũng vì thế mà Đẩu nghiệm ra được rằng, giải pháp “bỏ chồng” mà anh áp dụng là không ổn.

Tác phẩm cũng khiến cho người đọc phải đau đáu suy nghĩ, đó không chỉ đơn thuần là hình ảnh một người phụ nữ cam chịu, là nạn nhân của sự bạo hành, là người gắn với mệnh khổ khi số phận an bài nó còn là đại diện cho sự nhẫn nhục của người mẹ, người vợ, đại diện cho tình yêu thương và trách nhiệm với con cái, với gia đình. Hình ảnh ” người phụ nữ làng chài” hiện lên với tất cả những đức tính cao đẹp ” Giàu đức hy sinh, giàu lòng vị tha, nhân hậu – chắt chiu hạnh phúc đời thường – nhìn đời một cách sâu sắc” . Đôi vai của người phụ nữ phải gánh gồng biết bao trách nhiệm mà đâu phải ai cũng thấy, cũng hay. Người đàn bà thất học nhưng rất hiểu cuộc đời. Qua đây để thấy tác giả không chỉ nhấn mạnh đức tính riêng của “người đàn bà làng chài” trong truyện mà nó còn ngầm nhắc đến vẻ đẹp truyền thống của người phụ nữ VN trong quá khứ.

Chi tiết bức ảnh được chọn trong bộ lịch năm ấy chính là kết tinh của một trình thăm dò, khám phá hiện thực cuộc sống dưới góc nhìn đa chiều. Mỗi lần nhìn kĩ bức ảnh đen trắng, người nghệ sĩ đều thấy “hiện lên cái màu hồng hồng của ánh sương mai” – Điều này thể hiện chất thơ, chất nghệ sĩ khi đắm say trong vẻ đẹp lãng mạn của cuộc đời. Nhưng nếu nhìn lâu hơn, bao giờ anh cũng thấy “người đàn bà ấy đang bước ra khỏi tấm ảnh” . Đến đây nó lại là hiện thực – sự thật cuộc đời đằng sau bức tranh. Thế mới thấy được cái tài của nhà văn Nguyễn Minh Châu, sâu sắc gợi mở để gợi mở vấn đề và ngầm nhắc nhở “nghệ thuật chân chính không bao giờ rời xa cuộc đời và phải là cuộc đời, luôn luôn vì cuộc đời”.

Thành công của tác phẩm “Chiếc thuyền ngoài xa”  chính là dựa vào việc xây dựng tình huống truyện độc đáo, hấp dẫn và mang ý nghĩa khám phá, phát hiện về đời sống. Tình huống thứ nhất là cho nhân vật Phùng rung động, say mê trước cảnh đẹp “trời cho”. Còn tình huống thứ hai là để thức tỉnh nhân vật khi gắn anh vào hiện thực: Trong giây phút tâm hồn thăng hoa, anh bất ngờ chứng kiến cảnh tượng người đàn ông đánh vợ. Tình huống được đẩy lên cao trào và ngày càng xoáy sâu để thể hiện tính cách con người và cuộc đời. Cùng với đó là cách miêu tả, xây dựng hệ thống ngôn ngữ phù hợp với những đặc điểm của nhân vật. Toàn bộ câu chuyện được khái quát dưới góc nhìn của nhân vật Phùng – hay chính là sự hóa thân của tác giả. Điểm nhìn trần thuật sắc sảo, tăng cường khả năng khám phá đời sống, lời kể chân thật, giàu sức thuyết phục.

Chiếc thuyền ngoài xa –  kể cuộc đời một người đàn bà vô danh trên vùng biển, nhưng khi khép trang sách lại dư âm của câu chuyện vẫn cứ day dứt, ám ảnh người đọc. Qua đó càng cho chúng ta thấy được tài năng của nhà văn Nguyễn Minh Châu – “một trong số nhưng nhà văn tài năng nhất của nền văn học hiện đại thời kì đổi mới” thể hiện rõ tư tưởng nghệ thuật phải đi liền với đời sống. Có lẽ đây cũng là thông điệp mà nhà văn muốn gửi đến bạn đọc.

4.9/5 - (20 bình chọn)

Bài liên quan