baihayonline@gmail.com

Phân tích tâm trạng của Liên và An trước khung cảnh thiên nhiên và bức tranh đời sống nơi phố huyện

4.7/5 – (10 bình chọn) Thạch Lam là một cây bút có tiếng trong nhóm Tự lực văn đoàn một nhà văn thiên về tình cảm, những sáng tác của ông ghi lại cảm xúc của mình trước số phận hẩm hiu của người nghèo, những con người đang oằn mình trong cuộc mưu sinh […]

4.7/5 - (10 bình chọn)

Thạch Lam là một cây bút có tiếng trong nhóm Tự lực văn đoàn một nhà văn thiên về tình cảm, những sáng tác của ông ghi lại cảm xúc của mình trước số phận hẩm hiu của người nghèo, những con người đang oằn mình trong cuộc mưu sinh đầy bất hạnh. Những nhân vật trong truyện của ông cũng mang dáng dấp của tâm hồn nhạy cảm. Và Hai đứa trẻ là một trong những tác phẩm tiêu biểu như thế. Nó như dòng sông cuốn chúng ta vào đó và cảm nhận những thứ đang xảy ra xoáy sâu vào tâm hồn người đọc.

Hai đứa trẻ là một câu truyện dường như không có cốt truyện. Kể về cuộc sống của hai chị em An và Liên xoay quanh gánh hàng xén bé tí tẹo nơi có chuyến tàu đi qua. Xung quanh đó, là cuộc mưu sinh vất vả của con người trong xã hội lúc bấy giờ. Với ngòi bút tài hoa giàu lòng trắc ẩn Hai đứa trẻ ra đời mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Thạch Lam cho ta thấy sự vất vả khó khăn mà họ đang phải gánh chịu, Những chi tiết trong tác phẩm là miêu tả hiện thực nhưng lại không thiếu chi tiết sống động lãng mạn.

DIễn biến câu truyện theo sự vận hành của các chiều không gian và thời gian. Từ lúc trời chiều hoàng hôn đến sẩm tối và lúc đêm muộn. Mang một khung cảnh tiêu điều xơ xác, hắt hui và quạnh quẽ. Mở đầu tác phẩm là hình ảnh chiều tà, khoảnh khắc gợi cho con người ta nhiều nỗi buồn nhất. Những âm thanh quen thuộc, tiếng ếch nhái, tiếng muỗi vo ve và khung cảnh xung quanh đã tác động đến tâm trạng của mỗi người.”đó là một buổi chiều tàn, bầu trời đầy những áng mây hồng như được nhuộm sắc đỏ đỏ mang một cảm giác ưu buồn cô đơn”. Một ngày tàn của Thạch Lam mang đến sự buồn bã u ám và chán nản. Thời gian bắt đầu có sự dịch chuyển dần về đêm, những hình ảnh chiều tàn và chợ vãn càng tô đậm thêm sự nghèo khổ và hiu hắt của nơi đây. Những con người cần mẫn, luôn mong cuộc sống của họ đầy đủ hơn. Hình ảnh những con người xuất hiện trong Hai đứa trẻ đều mang một nét riêng biệt nổi bật lên là hình ảnh chị em nhà Liên và An.

Cuộc sống ở đây chìm đắm trong bóng tối và sự tẻ nhạt, Họ sống tuyệt vọng và buồn chán đó là cuộc sống tạm bợ không biết ngày mai sẽ đi về đâu. Sau khi chợ chiều tàn đi mọi người ra về tiếng ồn ào cũng mất. Đây cũng là dấu hiệu của của sự tĩnh lặng đêm tối bắt đầu. Những rác rưởi như vỏ bưởi, cùng dăm ba đứa trẻ nhặt nhạnh những thứ còn sót lại như càng làm cho khung cảnh thêm hoang sơ và tiêu điều. Tranh sách nhuốm một màu buồn gắn chặt vào những kiếp người tối tăm ấy. Những kiếp người kiếm sống ban đêm quanh góc chợ và sân ga như mẹ con chị Tí, cụ Thi điên, bác phở Siêu và gia đình bác xẩm.  Tuy nghèo khổ nhưng sâu trong tâm hồn họ vẫn ánh lên vẻ đẹp của tình người và le lói niềm hi vọng vào một ngày mai tươi sáng

Bức tranh phố huyện về đêm là sự hòa trộn đầy dụng ý giữa ánh sáng và bóng tối ánh sáng thì chỉ là khe sáng, chấm sáng, hột sáng,… mà bóng đêm thì vừa dày đặc vừa mênh mông. Tối hết cả con đường ra sông, con đường vào làng, các ngõ càng thẫm đen hơn nữa. Tối đến mức dường như tiếng đàn bầu của bác xẩm và tiếng trống cầm canh của phố huyện tưởng chừng cũng không vang lên được. Điều này khiến người đọc phần nào hình dung ra những kiếp sống chìm khuất, mỏi mòn gần như bị bỏ quên nơi ga xép của phố huyện nghèo nàn, đồng thời gợi một niềm thương cảm sâu xa.

Diễn biến tâm trạng hai đứa trẻ trước khung cảnh thiên nhiên và bức tranh đời sống nơi phố huyện được nhà văn Thạch Lam miêu tả tỉ mỉ và ẩn chứa nhiều ý nghĩa.

Chưa nói tới dụng ý của tác giả khi xây dựng hình tượng hai đứa trẻ và lấy đó làm nhan đề cho tác phẩm; hãy cứ biết đó là hai đứa trẻ với những đặc điểm của lứa tuổi thiếu nhi. Chị đã biết quý mến và hãnh diện với cái dây xà tích bạc vì nó tỏ ra chị là người con gái lớn và đảm đang. Như thế thì chưa hẳn là lớn mà vẫn vương chút trẻ con. Biết thay mẹ tính toán tiền nong, sắp xếp hàng họ, biết thương em, đó mới thật là cô gái lớn ngoan hiền.

Ngồi trước cửa hàng, Liên lặng lẽ cảm nhận khung cảnh chiều quê, tuy buồn bã nhưng thân thuộc, gần gũi và cảm thông, chia sẻ với những con người sống lay lắt nơi phố huyện nghèo.

Hai chị em trước đây sống ở Hà Nội cùng gia đình, nhưng vì cảnh nhà sa sút nên mới dọn về đây. Mẹ mở một quán tạp hoá nhỏ xíu giao cho hai chị em trông nom. Ban ngày bán hàng, ban đêm đóng cửa cài then cẩn thận. Chập tối, mẹ ghé qua thăm, dặn các con phải thức đến lúc xe lửa đi qua mới được ngủ. Vì thế nên hai chị em Liên đã quen thuộc với con người và cảnh vật trong phố huyện, đã hoà nhập vào cuộc sống nơi này một cách hồn nhiên.

Trước hết là quen với bóng tối. Hà Nội nhiều đèn quá, một vùng sáng rực và lấp lánh, còn ở đây thì ngược tại. Màn đêm buông xuống, mắt Liên ngập dần bóng tối và Liên không hiểu sao, thấy buồn. Dần dần, Liên quen không sợ bóng tối mà còn chú ý đến những gì diễn ra và chứa đựng trong đó: thấy những hòn đá nhỏ trên đường một bên sáng một bên tối; cảm nhận mùi âm ẩm lẫn mùi cát bụi lúc chợ đã vãn mà tưởng là mùi riêng của đất này. Nhìn lũ trẻ nghèo nhặt nhạnh bất cứ cái gì trên nền chợ mà hai chị em động lòng thương. Khi mẹ con chị Tí mang vác cả hàng nước ra, Liên lặng lẽ quan sát từng cử chỉ một. Nghe tiếng cười khanh khách là Liên nhận ngay ra bà cụ Thi. Nhìn bọn trẻ nô đùa, An cũng muốn nhập bọn nhưng sợ trái lời mẹ dặn. Thấy một chấm lửa hiện ra rồi mất đi là hai chị em biết gánh phở bác Siêu thấp thoáng đằng xa. Lúc mọi nơi đều đã tối đen, ánh sáng từ ngọn đèn trong quán toả ra chỉ là vài hột sáng lọt qua phên nứa, thì hai chị em đã buồn ngủ ríu cả mắt. Khi đoàn tàu đã đi qua thì hai tâm hồn trẻ thơ ấy cũng rơi vào giấc ngủ tịch mịch và đầy bóng tối, giống như mọi người nghèo khổ khác ở phố huyện này.

Đêm nào Liên và An cũng cố thức cho tới giờ xe lửa chạy qua theo đúng lời mẹ dặn, nhưng còn vì một lí do đặc biệt khác. Có phải là các em chỉ đơn giản muốn được nhìn chuyến tàu, một hoạt động cuối cùng của đêm khuya? Không phải! Còn có cái gì đó sâu xa hơn nhiều đối với hai chị em và đám người khốn khổ ở phố huyện này. Với hai đứa trẻ, đoàn tàu là một thế giới khác hẳn với cuộc sống tù túng, tẻ nhạt hằng ngày của chúng.

Có lẽ chính vì vậy mà hình ảnh chuyến tàu được Thạch Lam tập trung miêu tả một cách tỉ mỉ, kĩ lưỡng qua tâm trạng chờ mong và cảm nhận của hai chị em Liên và An. Cách quan sát, miêu tả của Thạch Lam tinh tế và giàu tính nghệ thuật. Tác giả quan sát, miêu tả hình ảnh đoàn tàu đêm từ Hà Nội về theo trình tự từ xa đến gần bằng nhiều giác quan, bằng sự đan xen giữa hồi ức và thực tại.

Có một sự tương phản nổi bật giữa hình ảnh đoàn tàu – một thế giới khác mà chuyến tàu đêm mang qua phố huyện trong chốc lát và hình ảnh của sự trở về trạng thái lặng lẽ, tối tăm, không thay đổi nơi phố huyện. Một bên là sự hoạt động nào nhiệt cuối cùng của đêm và một bên là sự im lặng mênh mông của đêm tối, trong giấc ngủ và cả trong sự lãng quên. Chuyến tàu đêm sáng rực, vui vẻ và huyên háo, đầy hấp dẫn nhưng lại chỉ thoáng qua trong chốc lát rồi lại trả cuộc sống phố huyện về trạng thái mênh mang, yên lặng và đầy bóng tối. Điều đó dường như làm cho nỗi buồn càng thêm thấm thía trong tâm hồn hai đứa trẻ; để lại cho chúng sự khát khao, nuối tiếc không nguôi. Gần như đã thành nếp, những người dân nơi phố huyện chỉ chấm dứt hoạt động của một ngày khi chuyến tàu đêm đã đi xa.

Đối với chị em Liên, đoàn tàu đến từ Hà Nội gợi lại những kỉ niệm đẹp, nơi hai chị em đã sống thời thơ ấu êm ấm và sung sướng. Đó là cuộc sống ở một thời chưa xa, hoàn toàn khác với cuộc sống ở phố huyện buồn tẻ và nghèo nàn này.

Đoàn tàu còn là hình ảnh của tương lai, nó khiến những người nghèo khổ hình dung ra một thế giới giàu sang, nhộn nhịp, đầy âm thanh và ánh sáng.

Đối với người đọc, vẻ đẹp của đoàn tàu và thái độ háo hức, sung sướng đến lặng người của hai đứa trẻ khi ngắm đoàn tàu không chỉ đem đến một thoáng vui mà còn gợi thật nhiều bâng khuâng, thương cảm.

Đúng là hai đứa trẻ vui vì niềm khao khát, đợi chờ vừa được thỏa mãn. Nhưng đoàn tàu ấy lại thuộc về một thế giới quá xa xôi và nó càng sáng rực, vui vẻ, huyên náo thì càng làm cho khung cảnh nơi phố huyện trở nên tăm tối, buồn tẻ và chìm lặng. Chỉ có hình ảnh đoàn tàu lướt qua hằng đêm mà những người dân phố huyện ai cũng nôn nao chờ đợi. Người đọc cùng Thạch Lam thông cảm với tâm trạng của lớp người sống lầm lũi trong tăm tối, nghèo khổ. Tuy thế, truyện cũng nhen nhóm trong lòng người đọc hi vọng vượt lên sự tẻ nhạt, tầm thường của cuộc sống hằng ngày.

Nghệ thuật miêu tả và giọng văn của Thạch Lam trong truyện Hai đứa trẻ thật độc đáo. Tác giả miêu tả rất tinh tế sự biến đổi của cảnh vật và diễn biến tâm trạng của nhân vật. Cách miêu tả này góp phần quan trọng tạo nên không khí cho tác phẩm.

Hai đứa trẻ chính là một bức tranh cuộc sống hiện thực đầy màu sắc của con người nơi phố huyện. Thể hiện khát khao to lớn của một đời người, một số phận muốn vươn tới một cuộc sống tốt đẹp. Tài năng của Thạch Lam được bộc lộ đặc biệt tinh tế trong việc tả cảnh cũng như phân tích diễn biến tâm lí nhân vật khiến truyện đi vào lòng người một cách tự nhiên nhất.

4.7/5 - (10 bình chọn)

Bài liên quan